Ukazała się elektroniczna wersja obszernej monografii „Jerzmanice-Zdrój. Środowisko geograficzne, historia, dziedzictwo kulturowe”. To publikacja, która próbuje zebrać w jednym tomie możliwie pełny obraz jednej z najbardziej interesujących miejscowości Ziemi Złotoryjskiej – od jej geologicznej przeszłości i najdawniejszych śladów osadnictwa, poprzez dzieje uzdrowiska, zabytki, życie religijne i społeczne, aż po czasy współczesne.
Wydawcą książki jest Urząd Gminy Złotoryja. Jej autorami są Dorota Bocheńska, Roman Gorzkowski, Danuta Kubicz, Wioleta Michalczyk, Cezary Skała i Jacek Tyc, a redakcję publikacji powierzono Romanowi Gorzkowskiemu i Wiolecie Michalczyk.
Obecnie dostępna jest wersja elektroniczna książki. Równocześnie trwają przygotowania do jej wydania w tradycyjnej formie – jako dużej, bogato ilustrowanej książki formatu A4 w twardej oprawie.
Nie tylko historia miejscowości
Już podtytuł książki – „Środowisko geograficzne, historia, dziedzictwo kulturowe” – wskazuje, że nie jest to wyłącznie kronika wydarzeń.
Publikację otwiera rozdział poświęcony środowisku geograficznemu, przeszłości geologicznej i przyrodzie nieożywionej. Jerzmanice-Zdrój leżą przecież w jednym z najciekawszych geologicznie obszarów Dolnego Śląska. Krucze Skały, Dolina Kaczawy i Drążnicy, piaskowcowe formacje skalne, jaskinie, dawne kamieniołomy i ślady procesów wulkanicznych tworzą naturalne tło dla historii miejscowości.
Dopiero na tym tle rozpoczyna się opowieść o człowieku.
Autorzy prowadzą czytelnika od pradziejów i pierwszych śladów osadnictwa, poprzez średniowiecze, czasy nowożytne, wojny, zmiany właścicieli miejscowych dóbr i rozwój wsi. Osobny rozdział poświęcono Jerzmanicom w 1813 roku, kiedy okolice Złotoryi znalazły się w centrum wydarzeń wojennych epoki napoleońskiej.
Miejscowość, która była uzdrowiskiem
Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów historii Jerzmanic pozostaje ich uzdrowiskowa przeszłość.
Osobny rozdział przedstawia rozwój dawnego Bad Hermsdorf, jego źródła, park, zakład zdrojowy, restaurację, kuracjuszy i turystyczną popularność miejscowości. To właśnie z tej tradycji wywodzi się człon „Zdrój”, zachowany w polskiej nazwie nadanej miejscowości po II wojnie światowej.
Stare widokówki, fotografie, dokumenty i materiały archiwalne pozwalają zobaczyć Jerzmanice z czasów, gdy były miejscem wypoczynku i kuracji, a ich park, Krucze Skały i dolina Kaczawy przyciągały przyjezdnych z bliższych i dalszych stron.
 |  |  |  |
 |  |  |  |
 |  |  |  |
 |  |  |  |
Historia zapisana w budynkach i ludzkiej pamięci
Kolejne części monografii dotyczą kultury materialnej i zabytków, dziejów miejscowej oświaty, instytucji opiekuńczych i kulturalnych oraz życia religijnego.
Szczególne miejsce zajmuje historia Zakładu Poprawczego w Jerzmanicach-Zdroju, funkcjonującego od 1959 do 2022 roku. Przez ponad sześć dekad placówka była jednym z najważniejszych elementów powojennej historii miejscowości i miejscem pracy wielu jej mieszkańców.
Autorzy nie ograniczają się jednak do instytucji i dat. W książce pojawiają się konkretni ludzie: dawni mieszkańcy, nauczyciele, duchowni, sportowcy, kolejarze, pracownicy zakładu, społecznicy oraz osoby, które pozostawiły po sobie ślad w lokalnej historii.
Publikacja wykorzystuje również wspomnienia mieszkańców i świadków wydarzeń, dzięki czemu historia Jerzmanic nie jest przedstawiana wyłącznie poprzez dokumenty urzędowe i opracowania historyczne.
Od kolei i pielgrzymek po sport i legendy
Monografia obejmuje także zagadnienia, które w tradycyjnych opracowaniach historycznych często pozostają na dalszym planie.
Osobne rozdziały poświęcono:
- życiu społecznemu, gospodarczemu i samorządowemu po 1945 roku,
- szlakom turystycznym, kolejowym i pielgrzymkowym,
- historii sportu,
- miejscowym legendom i podaniom.
Dużo miejsca zajmuje kolej, która przez dziesięciolecia miała dla Jerzmanic-Zdroju ogromne znaczenie gospodarcze i komunikacyjne. Jest także historia miejscowego sportu, w tym działalności LKS „Iskra”, oraz opowieści tworzące mniej oficjalną, ale nie mniej ważną warstwę pamięci o miejscowości.
Książka do czytania, oglądania i dalszych poszukiwań
Monografia została pomyślana nie tylko jako ciągły tekst historyczny. Jej ważną częścią jest rozbudowany materiał dokumentacyjny i ilustracyjny.
Książkę uzupełniają m.in.:
- kalendarium,
- wykaz obiektów posiadających walory kulturowe,
- mapy,
- obszerny indeks nazwisk,
- bibliografia,
- sylwetki autorów.
Na kartach publikacji znalazły się współczesne i archiwalne fotografie, dawne widokówki, dokumenty, mapy, plany oraz reprodukcje materiałów pozwalających porównać dzisiejsze Jerzmanice-Zdrój z miejscowością sprzed dziesięcioleci i stuleci.
To sprawia, że książkę można czytać od pierwszej do ostatniej strony, ale można też traktować ją jako regionalne kompendium, do którego będzie się wracać w poszukiwaniu konkretnej osoby, wydarzenia, budynku czy miejsca.
Książka powstała dzięki wielu osobom
Charakter publikacji dobrze oddaje długa lista podziękowań zamieszczona na jej początku. Autorzy korzystali nie tylko ze zbiorów archiwalnych i wcześniejszych opracowań, ale również z materiałów, fotografii, dokumentów oraz wspomnień przekazywanych przez dziesiątki osób związanych z Jerzmanicami-Zdrojem i Ziemią Złotoryjską.
Publikację zadedykowano powojennym mieszkańcom Jerzmanic-Zdroju, którzy znaleźli tutaj swoje miejsce na ziemi i działają na rzecz swojej małej ojczyzny.
Ta dedykacja dobrze określa charakter całego przedsięwzięcia. Jest to książka o miejscowości, ale przede wszystkim o ludziach, którzy przez kolejne pokolenia ją tworzyli.
Od wersji elektronicznej do książki w twardej oprawie
Pierwszym etapem publikacji jest udostępniona obecnie wersja elektroniczna.
Trwają już jednak przygotowania do wydania drukowanego. Planowana książka otrzyma format A4 i twardą oprawę, odpowiadające jej albumowo-monograficznemu charakterowi i dużej liczbie materiałów ilustracyjnych.
Za projekt okładki, grafiki otwierające rozdziały oraz skład i opracowanie graficzne odpowiada Robert Pawłowski.
Duży format pozwoli odpowiednio wyeksponować fotografie, dawne widokówki, dokumenty i mapy, a twarda oprawa nada wydawnictwu charakter trwałej monografii regionalnej – książki przeznaczonej nie tylko do jednorazowej lektury, ale również do wieloletniego przechowywania w domowych, szkolnych i bibliotecznych księgozbiorach.
„Jerzmanice-Zdrój. Środowisko geograficzne, historia, dziedzictwo kulturowe” pokazują, jak wiele można odnaleźć w historii jednej miejscowości, jeśli spojrzy się na nią z różnych perspektyw: geologa, historyka, badacza zabytków, regionalisty, mieszkańca i świadka wydarzeń.
Wersja elektroniczna jest już gotowa. Kolejnym etapem będzie wydanie drukowane.
